تفصيل اندرون دخمه : پائين دو ستون از ستونهاى چهارگانهء مذكوره ، سوراخى است مربّع كه مدخل دخمه است . به مقدار يك ذرع كمتر ، گشادگى دارد ؛ آنجا طاقى است كه كوه را بريده‌اند ؛ 3 ذرع طول آن است و 2 ذرع عرضش ؛ علاوه بر اين فضا ، نيز طاق كوچكى است كه چندان مرتفع نيست . در صفّه‌اى كه زمين اين طاق باشد ، دو حفره است مثل 2 حوض بلكه مثل يك حوض كه ميانبندى براى آن باشد ؛ و اينها مقبره‌اند . هر حفره‌اى ، 2 ذرع فى الجمله بيشتر طول دارد و يك ذرع كمتر عرض ؛ و عمق آنها كمتر از ذرعى است ؛ و مرده را در آن مىنهادند ؛ و بر سر هر يك از آن مقبره‌ها ، سنگى انداخته بوده‌اند ، بسيار عظيم به شكل مربّع مستطيل ؛ ولى طرفى كه رو به ميّت است ، مسطّح و سمتى كه رو به بالاست ، محدّب « 1 » ؛ ليكن آن سنگها را از روى قبر برداشته‌اند و به كنار انداخته و بعضى را شكسته‌اند ؛ و جهت شكستن و برانداختن آن سنگها ، گويا اين باشد كه چون سلاطين عجم را با كمر و تاج و بعض اسباب حرب ، دفن مىنموده‌اند ، چنان كه حكيم فردوسى در شاهنامه ، اشاره به اين مطلب فرموده است : يكى دخمه فرمود خسرو به مهر * برآورده آن ، سر به گردان سپهر ( 2 ) نهادند مر پهلوان را به گاه * كمر بر ميان و به سر بر ، كلاه لهذا براى اخذ آن اشياى نفيسه ، شايد سنگهاى مقبره‌ها را شكسته و برافكنده باشند ؛ بالجمله ، به جاى ميّت ، الحال به غير از مشتى خاك و زبل حيوان ، چيزى نيست ؛ الملك للّه الواحد القهّار . نقشهء بيرون دخمه را كه صورتهاى مذكوره ، آنجاست ، برداشتم به نمرهء 27 . [ دخمهء ديگر در كوه رحمت ] : دخمهء ديگر در كوه مذكوره - پيش از اين مرقوم شده كه آن را كوه رحمت مىنامند - نيز هست ؛ اين است تفصيلش : اين دخمه در طرف جنوب دخمه‌اى است كه بيانش گذشت . به مقدار 500 قدم دور تر از آن ، آنجا رفته ، تماشا نمودم . از غرايب اينكه ، عرصهء بيرون دخمه و مسطّحه و بدنه و نقوش و صور حجّارى آن ، بعينه مثل بيرون دخمهء سابق الذّكر است ، بدون كم و زياد ؛ كه گويا بالفرض و المثال اين دو دخمه را - يعنى نقوش و اشكال آن را - در يك قالب ، ريخته‌گرى كرده‌اند ؛ امّا فرقى كه دارند : در اندرون دخمه‌اى كه تفصيلش گذشت ، دو قبر بود ، ولى در اين دخمه ، 6 قبر است .

--> ( 1 ) . گوژپشت و خميده است .